User login

Navigation

Global IMC Network

Επιστολή από την Ελλάδα (3)

Το κυπριακό στη δίνη του Βαλκανικού και του Μεσανατολικού ζητήματος
Σε άρθρο του στην εφημερίδα «Σημερινή» ο μαχητικός δημοσιογράφος Λάζαρος Μαύρος περιγράφει εναργέστατα τις διαρκείς μετατοπίσεις (κωλοτούμπες θα λέγαμε στην κοινή ελληνική) των πιο σημαντικών φορέων του πολιτικού συστήματος της («εκλιπούσας» σύμφωνα με την επίσημη τουρκική διπλωματία) Κυπριακής Δημοκρατίας από τη δεκαετία του ’70 μέχρι και σήμερα. Στην ιστορική αυτή αναδρομή, χρήσιμη για αρκετούς που ξεχνούν, χρήσιμη για αρκετούς που αγνοούν, σε ένα άρθρο συνοψίζεται η διαδρομή της πολιτικής σε σχέση με την αποδοχή ή όχι ενός διεθνούς σχεδίου για τη νομιμοποίηση της διχοτόμησης: με άλλα λόγια της νομιμοποίησης της εισβολής, της κατοχής και του εποικισμού. Η θαρρετή του όμως αρθρογραφία -όχι από άγνοια- από επικέντρωση στα κυπριακά δρώμενα ή στα διεθνή, πάντα με εστία την Κύπρο, καθώς και πολλών άλλων αγωνιστών και μαχητικών αρθρογράφων, απομακρύνει τη σκέψη από την επιβεβλημένη με τη βία των όπλων και την προπαγάνδα, τυπολογία, για την ιστορική αυτή περιοχή. Γενικότερα: η επικέντρωση στην Κύπρο που γίνεται από τους κυπρίους, η επικέντρωση στο Λίβανο που γίνεται από λιβανέζους, η επικέντρωση στη Σερβία που γίνεται από σέρβους μας απομακρύνει από τον κοινό κανόνα που έχει επιβληθεί τόσο στα Βαλκάνια όσο και στη Μέση Ανατολή, την ίδια περίπου χρονική περίοδο, απ’ τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και σήμερα. Η Κύπρος που δεν είναι μια Βαλκανική «χώρα», που δεν είναι μια «χώρα» της Μέσης Ανατολής, που είναι όμως μια ελληνική «χώρα» και πύλη της σημερινής Ευρώπης δεν μπορεί παρά να ταιριάζει στον κανόνα αυτής της εποπτικής προσέγγισης ή απόπειρας θεώρησης.
Οι αντιφάσεις που περιγράφει ο Λάζαρος Μαύρος στο άρθρο του είναι αυτές που ανάμεσα στις πάγιες επιδιώξεις του πολιτικού συστήματος ανταποκρίνονται και σε αντιφάσεις της κυπριακής κοινωνίας: ανάμεσα στην «απόρριψη» κάθε διεθνούς σχεδίου διχοτόμησης και στα «καθημερινά» που σημαίνουν μια σειρά από ένα πολύπλοκο σύνολο εξαρτήσεων, οικονομικών, συναισθηματικών, ιδεολογικών, κοινωνικών. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς κανόνες που συναντάει κανείς στους αλύτρωτους πόθους των λαών στα Βαλκάνια και στη Μέση Ανατολή, σχεδόν την ίδια περίοδο, με τις όποιες σχετικές διαφοροποιήσεις και αποκλίσεις, αυτό που λέμε «τηρουμένων των αναλογιών». Από την εποχή της ίδρυσης κρατικών οντοτήτων στην ευρύτερη «καθυστερημένη» μας περιοχή, σύμφωνα με τους λαλίστατους διεθνείς και εγχώριους διανοούμενους, μέχρι και σήμερα οι λαοί σε γενικότερη βάση διακηρύττουν τους εθνικούς αλύτρωτους πόθους τους σχεδόν πάντα σε σύγκρουση ή σε διάσταση με τους διαιρεμένους πάντα εκπροσώπους της άρχουσας τάξης τους. Και σχεδόν πάντα, σε κάθε κρίσιμη -ή όχι, με εσωτερικούς λόγους ανταγωνισμού για την κρατική εξουσία- περίσταση τα πολιτικά συστήματα ήταν υποχρεωμένα να υποκλίνονται στα «εθνικά δίκαια» προκειμένου να προχωρούν σε μεταρρυθμίσεις που αφορούν την ένταξή τους ή την εξάρτησή τους σε ηγεμονίες προκειμένου να καθησυχάζουν τα πλήθη, εκχωρώντας τα «εθνικά δίκαια» σε μεγάλο ή μικρό βαθμό ή θέτοντας σε αμφισβήτηση αυτά, στο όνομα αυτών.
Με όχημα το παλαιστινιακό ζήτημα, οι αραβικοί λαοί στις «νέες χώρες» που καθόρισε ο αγγλογαλλικός ιμπεριαλισμός με τις περιβόητες «εντολές» της Κοινωνίας των Εθνών (κι αργότερα ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός στη σύγκρουσή του με τη Σοβιετική Ένωση κι αργότερα με τη Ρωσία στη μεταψυχροπολεμική σύγκρουση) ήταν σχεδόν πάντα σε κόντρα, σε πολεμική και ανοιχτή σύγκρουση πολλές φορές, με τις κυβερνήσεις τους που κρατούσαν διαρκώς μια επαμφοτερίζουσα ή αμφίσημη ή διφορούμενη στάση: απ’ τη μια είχαν το παλαιστινιακό ως προμετωπίδα κι από την άλλη επιδίωκαν να το μεταθέσουν ή το περιχαράξουν για τις δικές τους ισορροπίες επιδιώκοντας σε κάποιες περιπτώσεις να ηγηθούν ενός αραβικού μετώπου με ηγεμονικές τάσεις μέσα σε αυτό όπως η περίπτωση του στρατιωτικού κατεστημένου της Αιγύπτου (πόλεμοι 1967 και 1973) ή και να διαπραγματεύονται μέσω τρίτων με τον βασικό εχθρό (Ισραήλ) «που θα πετούσαν στη θάλασσα» σύμφωνα με μια προ-1967 υπόσχεση. Με αυτούς τους τρόπους κάλυπταν σε κάποιο βαθμό τη λειτουργική τους σχέση με τους αραβικούς πόθους της απελευθέρωσης της Παλαιστίνης, με στόχο την επιβίωση της ηγεμόνευσής τους στις κοινωνίες κι από την άλλη δημιουργούσαν συσχετισμούς είτε με τον έναν είτε με τον άλλον, είτε και με τους δυο, τρεις ή και τέσσερις μαζί, διεθνείς ηγεμόνες. Αντίστοιχα και οι λαοί των Βαλκανίων, σλάβοι, έλληνες, βούλγαροι, αλβανοί, ρουμάνοι σχεδόν σε όλη τη διαδρομή, από τους βαλκανικούς πολέμους και μετά, στο σύνολό τους ακολουθούσαν τη μια ή την άλλη εθνική πολιτική που στη συνέχεια τους διέψευδε. Η σχεδόν διαρκής σύγκρουση στη «χερσόνησο του Αίμου», η διαρκής ένταση στην «εύφορη ημισέληνο», το δικό μας, το κυπριακό που δεσπόζει ως μια περίπτωση διεκδίκησής του από την Τουρκία αλλά και ως αξίας χρήσης του από τις δυτικές και ανατολικές δυνάμεις, δείχνει συμπερασματικά έναν κοινό κανόνα από τον οποίο εξαιρούνται για διαφορετικούς λόγους η Τουρκία και το Ισραήλ. Οι τελευταίες δυνάμεις είχαν κάθε πρόνοια αλλά και μια αυτόκεντρη ανάπτυξη και σταθερή εξωτερική πολιτική στο να εξελιχθούν σε αυτοδύναμους παράγοντες, ηγεμονικούς τουλάχιστον στην περιοχή. Επίσης σε κάποιο βαθμό εξαιρείται και ο αλβανικός παράγοντας στα Βαλκάνια καθότι ιστορικά εστίασε όχι στην αποδέσμευσή από την Αυτοκρατορία αλλά κυρίως στον ανταγωνισμό του με την ελληνική και σερβική παρουσία ενώ σήμερα μετατρέπεται σε όχημα της Δύσης (ΗΠΑ-ΝΑΤΟ-ΕΕ) για την περεταίρω «βαλκανοποίηση» των Βαλκανίων διαμέσου της προώθησης της «Μεγάλης Ιδέας» του*. Κι εδώ είναι και η προβλεπόμενη πανουργία: η προώθηση του ελεγχόμενου εθνικισμού είναι το απαραίτητο (και διαψευσμένο) όχημα για τον κατακερματισμό, την αναθεώρηση και την αποσταθεροποίηση.
Συνοπτικά, το κυπριακό (λίγο ως πολύ) στον ενιαίο κανόνα Βαλκανίων και Μέσης Ανατολής
-Πεδίο δράσης, διεκδίκησης, κατοχή, επιρροής, δημιουργίας διαδρόμου των ηγεμονικών δυνάμεων. Βαθμιαία ως ραγδαία μετατόπιση μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου λόγω του πολυπολικού συστήματος και της έναρξης μεγάλων πολιτικών-οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων**.
-Εφαρμογή του εθνικού κρατικού προτύπου (έδαφος, γλώσσα, λαός) με πρότυπο την πολιτική, οικονομική και κοινωνική ανισότητα. -Η συμμετοχή σε πολέμους αλλού είναι ένα «σχολείο» για την πολιτική και στρατιωτική προετοιμασία του εθνικού αγώνα.
-Ο ρόλος της διασποράς, ως ρόλος εκμάθησης, τροφοδότησης και εμφύτευσης-στήριξης προτύπων διοίκησης. -Διχασμός ανάμεσα σε απολυταρχικά και κοινοβουλευτικά πρότυπα διοίκησης-εναλλαγές.
-Δημιουργία του μειονοτικού ζητήματος ως εφεδρεία για την περεταίρω αποσταθεροποίηση της επιβεβλημένης σταθερότητας.
-Διχασμός στην εθνική «αστική» τάξη ή άρχουσα τάξη, που αποτέλεσε συνονθύλευμα κατάλοιπων της γαιοκτητικής, θρησκευτικής, εμπορομεσιτικής αριστοκρατίας και η οποία ποτέ δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στο πρότυπο της κεντροδυτικής Ευρώπης. Περεταίρω τριτογενοποίηση των οικονομιών, άρα και βάθεμα των εξαρτήσεων, ιδιαίτερα μετά τη λήξη του ψυχρού πολέμου.
-Έντονος διχασμός έως και ένοπλη εμφύλια σύγκρουση ως έκφραση της δημιουργίας δυο πόλων στο «εσωτερικό» με υποδαύλιση έως ανοιχτή υποστήριξη από το «εξωτερικό».
-Ταξικές συγκρούσεις ανάμεσα στους χωρκάτους-αγρότες, άκληρους, μικροϊδιοκτήτες και τους τσιφλικάδες-τιμαριούχους-γαιοκτήμονες και σε κάποια φάση άνοδος του εργατικού κινήματος με διαχείριση από κομουνιστικά, σοσιαλιστικά ή σοσιαλίζοντα με εθνικούς στόχους κόμματα. Η φθορά τους, η μεταλλαγή τους και η αφομοίωσή τους από το πολιτικό σύστημα σε όλο τον ιστορικό χώρο είναι κοινή κυρίως μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου καθώς και η σύμπλευσή τους με διεθνή κείμενα.
-Ιστορικό αντιαποικιακών αγώνων, σε ένα σύμπλεγμα με τους ανταγωνισμούς των διεθνών ηγεμονιών που προσφέρονται ως αντιμαχόμενες να υπονομεύσουν την επίσημη ηγεμονία, είτε ως ενωμένες να καταστείλουν τάσεις ανεξαρτησίας.
-Αποτυχία ή ανεκπλήρωτη υπόσχεση της συμμαχίας με τον «εχθρό του εχθρού»-Ανειλικρινείς επιδιώξεις συμμαχιών με διαψεύσεις επί αμφισβητούμενων περιοχών ή σε σχέση με τη δημιουργία μιας νέας κατοχής στο όνομα της συμμαχίας.
Αυτή είναι μια σχετικά πρόχειρη αποτίμηση των κοινών βασάνων της ιστορικής περιοχής από την ανάγκη της αναζήτησης της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης για τη ζωή, την πρόοδο και τον πολιτισμό. Κι η Κύπρος μας, φαντάζει αυτό που διατύπωνε ο Νίκος Ψυρρούκης, ο οποίος ως διεθνιστής-πατριώτης επιδίωξε να αναλύσει με «μαρξιστικά» εργαλεία τον ιστορικό αυτό χώρο, ότι το κυπριακό είναι «η συμπυκνωμένη έκφραση του προβλήματος της ξενοκρατίας σ’ ολόκληρο τον ελληνικό εθνικό χώρο», αλλά και πέρα από αυτόν, θα λέγαμε. Σήμερα όμως μακριά από «εργαλεία» που δεν θα μας βοηθήσουν αν εντάξουμε την πραγματικότητα στις θεωρίες (τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα) ίσως θα πρέπει να αναζητήσουμε το νήμα στις επαναστάσεις που έθεσαν συνθετικά όλα τα ζητήματα: της ξενοκρατίας, το ταξικό, το κοινωνικό, το πολιτικό (και σήμερα το οικολογικό). Η οπτική μας για κυπριακό ζήτημα έχει πολύ μεγάλη σημασία διότι αυτή θα καθορίσει τις εξελίξεις, σήμερα που σχεδόν απαθείς ή θυμωμένοι βλέπουμε τη διαχρονική πολιτική των πολιτικάντηδών μας να ηγεμονεύει στο πόπολο. Κι αν το πόπολο είναι αρκετά ώριμο να βάζει φρένο την κατάλληλη ή την πιο κρίσιμη στιγμή (2004) εν τούτοις δεν έχουμε κατακτήσει, ως πόπολο, την επάρκεια στο να μπορούμε να δημιουργήσουμε την πολιτική μας. Και να γράψουμε ιστορία όπως θα τη θέλαμε. Ίσως χρειαστεί να θυμηθούμε πάλι το διεθνή και εθνικό ήρωα Θεόφιλο που αγωνίστηκε για την ελευθερία της Κύπρου μέσα «απ’ τα βουνά του Κουρδιστάν» για να δούμε την ελευθερία στο Κουρδιστάν μέσα από την ελευθερία της Κερύνειας του Βαρωσίου, του Πενταδαχτύλου και της Καρπασίας.
Πιάνοντας το «κομμένο» και δολοφονημένο αυτό νήμα ίσως μπορέσουμε να θέσουμε σοβαρά στη δημόσια συζήτηση τις διεθνιστικές (κι όχι διεθνείς) σχέσεις μακριά από τους ειδικούς και τους διεθνείς αναλυτές που αναπαράγουν τη γεωπολιτική αποχαύνωση της σκέψης και να δούμε για άλλη μια φορά το «κουρδικό» έτσι όπως οι γεωπολιτικοί μας ινστρούχτορες δεν το θέτουν αλλά το θέτει το ίδιο: τη δημοκρατική αυτονομία και το συνομοσπονδισμό όχι από μια νέα επιφοίτηση αλλά ως την εξέλιξη του επαναστατικού αιτήματος, από μια πανουργία της ιστορίας. Διότι η ιστορία δεν ακολουθεί προδιαγεγραμμένους κανόνες και σαφώς ραδιουργεί σε βάρος τους, αφήνοντάς μας έκπληκτους κάθε φορά, θετικά και αρνητικά. Ειδικά στις μέρες μας που η Τουρκία σε συνεργασία με το Ιράν και τη Ρωσία και σε μια αμφίρροπή σχέση με τις ΗΠΑ επιδιώκει να εισβάλει στο καντόνι του Αφρίν στα συροκουρδικά εδάφη, η εναντίωση μας δεν αφορά μόνο ένα απλώς άδικο πόλεμο όπως μπορεί να συμβαίνει στην Παλαιστίνη, στη Συρία ή αλλού: είναι η καταστολή της επανάστασης που δεν είναι κουρδική διότι δεν επιθυμεί την ίδρυση εθνικού κράτους σε μια περιοχή που το κουρδικό στοιχείο είναι συντριπτικά πλειοψηφικό, που είναι αμεσοδημοκρατική διότι δεν επιθυμεί το κράτος με τη σημερινή του έννοια, που εναντιώνεται στον καπιταλισμό εφαρμόζοντας τις αρχές της συνεργατικής και αλληλέγγυας οικονομίας που κηρύττει την ισότητα ανδρών και γυναικών ενάντια στις πατριαρχικές δομές και θεσμούς, σε μια κατ’ εξοχήν σουνίτικη περιοχή.
Ίσως η ανατολή της ευτοπίας να φαίνεται κατ’ εξοχήν εξιδανικευμένη στα μάτια μας για αυτό και απόμακρη, ίσως να την πατήσουμε πάλι επιδιώκοντας να μεταφέρουμε σχήματα από «αλλού» στο ημέτερο πεδίο αγώνα και χωρίς μια κριτική αναμέτρηση με το «εδώ» και το «τώρα», ίσως η ίδια η επανάσταση στα συροκουρδικά εδάφη να σταματήσει να είναι επανάσταση στο μέλλον είτε από την καταστολή είτε από την υπαγωγή της σε κάποιο ηγεμονικό μπλοκ. Όμως σημασία έχει και μια νέα προσπάθεια συνθετικής ψηλάφησης του κυπριακού ζητήματος ως μιας εναλλακτικής πέρα από την «απόρριψη» σχεδίων, που μόνο δέουσα είναι αλλά από μόνη της δημιουργεί ένα τεράστιο κενό. Κενό που καταλαμβάνεται από τα δυσώδη «αέρια» της πολιτικής κωλοτούμπας έτσι όπως τα περιγράφει στο άρθρο του ο Λάζαρος Μαύρος.
Γιώργος Κυριακού
*Εξαίρεση βεβαίως -μόνο χρονικά- αποτελεί και η περίοδος στην οποία η πλειοψηφία των βαλκανικών χωρών ήταν ενταγμένες ή προσκείμενες στις ΕΣΣΔ και πάλι με εξαίρεση τη Γιουγκοσλαβία και τις μετατοπίσεις της Αλβανίας μετά το θάνατο του Στάλιν. Στην ουσία όμως εξετάζοντας μακροσκοπικά και πέρα από την ένταξη στις σοσιαλιστικές ηγεμονίες είτε πέρα από την προσήλωση στο πολιτικό σύστημα δικτατορίας (επί) του προλεταριάτου, η περίοδος της «ταξικής πάλης» που αναιρούσε, στη ρητορική, εθνικές και θρησκευτικές διαφορές ήταν αυτό το καίριο ιδεολογικό στοιχείο που είτε στον κυρίαρχο λόγο ενοποίησε και συσπείρωσε εθνικά σε εθνικά κράτη, είτε με την κατάρρευσή του αναζωπύρωσε όλες τις διαφορές στις ομοσπονδίες (ΕΣΣΔ, Γιουγκοσλαβία) που καλύφθηκαν «κάτω από το χαλί» όλη αυτήν την περίοδο.
**Το τέλος του ψυχρού πολέμου, πράγματι υποδεικνύει κάποιες σαφείς τομές σε όλον τον ιστορικό χώρο των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής. Η ένταξη των βαλκανικών χωρών στη Δύση, η υποχρεωτική τους υπαγωγή (επέμβαση στη Γιουγκοσλαβία) αλλά και η υπερίσχυση του δυτικού μοντέλου κράτους-κοινωνίας και οικονομίας στη Μέση Ανατολή δεν φαίνεται ότι διασπά αυτήν τη χρονολογική ενότητα, σχεδόν από την περίοδο των Βαλκανικών πολέμων-Α’ Παγκοσμίου Πολέμου-εκδήλωσης του αραβικού εθνικισμού έναρξη του εβραϊκού ζητήματος μέχρι και σήμερα. Όπως δεν τη διασπούν στα σοβαρά γεγονότα πρωθύστερα όπως του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και της έναρξης των εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων (αραβικό-αντιαποικιακό) που συμπίπτουν με τον αγώνα για την αυτοδιάθεση-ένωση στην Κύπρο. Αντίστοιχα δεν διασπά αυτήν την περίοδο, που κρατά σχεδόν ένα αιώνα, με βάση τα παραπάνω συμπεράσματα του «ενιαίου κανόνα», η εφαρμογή των αυτοδιάθεσεων-«ανάπηρων ελευθεριών» κατά τον ποιητή Κατσαρό, ανά τω κόσμω, ανάμεσα σε αυτούς και η ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας ούτε ιδιαίτερα οι προσπάθειες των νέων χωρών να τηρήσουν μέσω «αδέσμευτων» διεθνών προσπαθειών τις ίσες αποστάσεις στους ψυχρούς αντιπάλους. Αντίστοιχα και οι επεμβάσεις που σε άλλες περιπτώσεις είναι μονομερείς (εισβολή 1974) κι άλλοτε πολυμερείς (πόλεμοι στον Περσικό Κόλπο, επεμβάσεις στην Κεντρική Ανατολή, Συρία) είναι μέσα στο τραγικό παιχνίδι που αφορά την εξάρτηση, την διείσδυση και τη δημιουργία διαδρόμων στα εδάφη αυτά με στόχο το ενεργειακό πεδίο, την κυριαρχία. Πρόκειται για εξελίξεις που εντάσσουν στον «ενιαίο κανόνα» όλες αυτές της περιπτώσεις, μιας πλανητικής περιφέρειας που αν και λειτουργούν με τους δικούς τους κανόνες, εν τούτοις εκφράζονται με κάποιες εντελώς κοινές και τραγικές αποφάνσεις.

Comments

Newswire

Sat 30 September 2017
Sat 23 September 2017

Syndicate

Syndicate content Features

Syndicate content Newswire